Kamulaştırma Davaları

Kamulaştırma, Anayasa m. 46 ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu çerçevesinde devlet veya kamu tüzel kişilerinin, kamu yararının gerektirdiği hallerde özel mülkiyette bulunan taşınmazları bedelini peşin ödemek kaydıyla kısmen veya tamamen edinmesi işlemidir. Mülkiyet hakkı, anayasal güvence altında olup ancak kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlandırılabilir. İdare, kamulaştırma kararı aldıktan sonra öncelikle satın alma (uzlaşma) usulünü denemek zorundadır. Uzlaşma sağlanamadığı takdirde mahkeme kanalıyla süreç yürütülür.

İdarenin uzlaşma teklifini malikin reddetmesi üzerine idare, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde "Kamulaştırma Bedelinin Tespiti ve Tescil" davası açar. Mahkeme, 2942 sayılı Kanun m. 11'de belirtilen kriterlere göre taşınmazın değerini belirlemek üzere bilirkişi heyeti atar. Değerlemede araziler için net gelir yöntemi, arsalar için ise kamulaştırma gününden önceki emsal satış bedelleri esas alınır. Mahkemece belirlenen gerçek değer malik adına bankaya depo edildikten sonra taşınmazın idare adına tesciline karar verilir.

İdarenin, kanunun öngördüğü kamulaştırma prosedürüne uymadan özel mülkiyetteki bir taşınmaza fiilen el koyması (yol yapması, okul inşa etmesi vb.) ya da imar planında taşınmazı kamu hizmetine (yeşil alan, park vb.) ayırıp uzun süre kamulaştırmaması "Kamulaştırmasız El Atma" olarak adlandırılır. Fiili el atma durumunda malik, Asliye Huku Mahkemesi'nde fiili el atma nedeniyle tazminat davası açarak mülkiyeti idareye devredip taşınmazın bedelini talep edebilir. Hukuki el atma halinde ise idari yargıda dava açılır.

Acele kamulaştırma, 2942 sayılı Kanun'un 27. maddesi uyarınca milli müdafaa mükellefiyeti veya Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen olağanüstü durumlarda uygulanan istisnai bir yöntemdir. Bu yöntemde idare, kıymet takdiri yaptırarak belirlenen bedeli bankaya yatırıp taşınmaza acele el koyabilir. Malikler, Cumhurbaşkanı tarafından alınan acele kamulaştırma kararına karşı Danıştay nezdinde yürütmenin durdurulması talepli iptal davası açabilirler. Ayrıca asliye hukuk mahkemesinin el koyma kararı sırasındaki bedel tespitlerine karşı da itiraz hakları mevcuttur.